Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
34
Rozdziałpierwszy.Zagadnieniawstępne
§13.Systematykaedyktupretorskiego
§13
Ogromnąrolęwelastycznymrozwojuprawarzymskiegoodegrałaprawo-
twórczadziałalnośćurzędupretora,doktóregoistotnychuprawnieńnależało
wydawanieedyktu(iusedicendi,+§19,2)lUkładedyktu,trudnydoodtworzenia
wszczegółach(+§20,3),korespondowałzprzebiegiemprocesucywilnegolMożna
wnimwyróżnićpięćrozdziałów,któreobejmowałynastępującekwestie:
•rozdziałI-przepisyokreślającezakresdziałaniaurzędupretoraizasadypostępo-
waniaprzednim;
•rozdziałII-III-poszczególnepowództwa,októremożnabyłoubiegaćsięupre-
toracelemrealizacjiposzczególnychroszczeń;
•rozdziałIV-egzekucjawyroku;
•rozdziałV-środkiochronypozaprocesowejl
Układedyktupretorskiego,wsumiemałoprzejrzysty,niewynikałzprzesłanek
naukowych,alezostałwprowadzonyzracjipraktycznychlSystematykaedyktowa,
mimożebyłamałoczytelna,znalazłaszerokiezastosowaniewliteraturzepraw-
niczejlPonadtozostaławykorzystanaprzysporządzaniuzbiorówprawawokresie
późnegocesarstwa,wKodeksieTeodozjańskimorazwDigestachiKodeksieJusty-
nianal
§14.SystematykaInstytucjiGajusa
§14NajwiększeznaczeniezyskałatrójczłonowasystematykazastosowanaprzezGa-
jusa;napoczątkuswoichInstytucji(+§20,7)przedstawiająonwnastępujący
sposób:Omne[lll]ius,quoutimur,veladpersonaspertinetveladresveladactiones
(nWszelkieprawo,którymsięposługujemy,dotyczyalboosób,alborzeczy,albopo-
wództw”),Gajus,Instytucje1,8l
Gajuszatem,zapewneczerpiączwcześniejszychosiągnięćjurysprudencji
rzymskiej,podzieliłcałeprawoprywatne(wInstytucjachzajmujesiętylkopra-
wemprywatnym)na:
•personae-prawodotycząceosób,
•res-prawodotyczącerzeczy,
•actiones-prawodotyczącepowództwl
SystematykaGajusaznalazładużezastosowaniewczasachpóźniejszych;zostałaod-
wzorowanaprzezkompilatorówwInstytucjachJustyniana(VIwl),poprzezktóreod-
działywałanapóźniejszepodziałyprawalDoukładuzastosowanegoprzezGajusa
wInstytucjachnawiązywaływielkiekodyfikacjeprawacywilnegoXIXstulecia,fran-
cuskikodekscywilny(zwanytakżeKodeksemNapoleona)z1804rlorazaustriac-