Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
regułygramatycznebyłybyzupełniebezużyteczne”(Hymes,1972:278).Zdaniem
amerykańskiegobadacza,czynnikiemkształtującymformęjęzykowąjakocałość
niesąbowiemstrukturygramatyczne,aaktymowy.
To,cojestzgramatycznegopunktuwidzeniatąsamąstrukturą,możebyćstwierdze-
niem,rozkazemlubprośbą.Dwieróżnepodwzględemgramatycznymstrukturymogą
zaśpełnićtęsamąfunkcję–naprzykładprośby(Hymes,1972:277).
Konstrukcja,którapojawisięjakofaktycznarealizacjaaktu,będziewynikiem
działaniaczynnikówkontekstowych,anielingwistycznych.Kompetentneposługi-
waniesięjęzykiem(competentlinguisticperformance),podkreślaHymes,zależywięc
odwieluróżnychczynników,aniewyłącznieodpoziomuwiedzylingwistycznej.
Zdrowedzieckoprzyswajawiedzęnietylkoobudowiegramatyczniepoprawnychzdań,
aleteżoodpowiednimichużyciu.Wykształcaonokompetencjędotyczącątego,kiedy
mówić,kiedynie,comówićdokogo,kiedy,gdzie,wjakisposób.Azatemopanowuje
repertuaraktówmowy,bybraćudziałwwydarzeniachkomunikacyjnychimócoce-
niaćichwykonanieuinnych(…).Kompetencjaużyciajęzyka(competencyforuse),
podobniejakikompetencjagramatyczna,jestczęściątejsamejmatrycyrozwojowej
(Hymes,1972:277–279).
Uczestnictwowakciekomunikacjiprzeciętnegoużytkownikajęzykajestwięc
możliwedziękiposiadanejprzezniegokompetencjikomunikacyjnej,któraobej-
mujezarównowiedzęwzakresiewszystkichwyróżnionychprzezniegoobszarów,
jakizdolnośćdojejpożytkowaniawobrębiesystemukomunikacyjnego,którym
sięposługuje8(zob.rysunek2).Wiedząc,cojestmożliwe,azatemmającdodys-
pozycjirepertuarokreślonychśrodkówjęzykowych,dziękiposiadanymumiejęt-
nościomużytkownikoceniaichprzydatność(wkategoriachzamierzonegocelu
komunikacyjnego),anastępniedobieraje,wzależnościodkontekstu,wjakim
zachodziaktkomunikacji,uwzględniającprzytymswojeceleorazspołeczne
ikonwencjonalneregułyużyciajęzyka.
KoncepcjaD.Hymesastarasięwięcująćwpojęciukompetencjikomunikatywnejobok
czynnikówpoznawczychtakżeemocjonalneiwolicjonalne,pozwalająceporuszaćsię
użytkownikowijęzykanietylkowprzestrzeniznaczeńprzekazywanychwkonwersacji
(lubogólniej–wzachowaniukomunikatywnym),leczwprzestrzeninorm,wartości,
postaw,awięcnascenieżyciaspołecznego(Piotrowski,1980:104).
MimożeHymesniewyróżniłwswojejkoncepcjiznajomościsłownictwajako
osobnegokomponentu9,niesposóbwrozważaniachnadkompetencjąleksykalną
pominąćrozważańamerykańskiegoantropologa.Stałasięonabowiemzacząt-
8DellHymespodkreślajednak,żezarównopoziomwiedzy,jakiumiejętnościjejpożytkowania
przezposzczególnychuczestnikówwymiany,mogąbyćbardzozróżnicowane(1972:283).
9Znajomośćśrodkówjęzykowych,wtymsłownictwa,jestwjegokoncepcjiczęściąwiedzyjęzy-
kowej,którejopanowanie/przyswojenie,aczkolwiekkonieczne,niegwarantujefortunnościaktu
komunikacji.
24