Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
26
Wstęp
πITlῷOL,(theoipatrooi)ubogówojczyźnianych”
,apewneformykultoweiza-
chowaniareligijnezaczęłybyćcharakterystycznejedyniedladanegomiasta-
-państwa.Każdaztychpoleismiałaswójwłasnykalendarzkultowyibogów
opiekuńczych60.Alenadalwkażdymznichludziepełnilisłużbędlabogów,abo-
gowieuojczyźniani”służyliswemumiastu.Tyletylko,żezaczęliustawaćsiętam
wpełniprzedstawicielamireligiiobywatelskiejispolitycyzowanej”61.Oczeki-
wanoodnich,żezapewniąboskąopiekęizagwarantująpomyślnośćjużnie
całemuKosmosowi,aleprzedewszystkimswemumiastuijegoobywatelom.
Wrazzrozwojemcywilizacyjnymposzczególnychpoleisreligiastawałasiętam
unarzędziem”ideologiimiasta-państwa,wzmacniałajegopodstawowestruk-
tury,nadawałamuznaczenie,stanowiłaojegospójnościipozwalałaodróżnić
właśnietęspołecznośćgreckąodinnejorazzdecydowanieokreślałajegotoż-
samośćwstosunkudobarbarzyńców.SystemkultowystarożytnychGreków,
którywrazzupływemczasuzostałupolityczniony,silniezlegitymizowany,nie
musiświadczyćosztucznej,czyteżnasiłęwymuszanejnaobywatelach,po-
bożności,alemożeteżświadczyć-copodkreślawieluwspółczesnychsocjolo-
gów62-żebyłotospołeczeństwokonserwatywneidlategodobrzezintegrowa-
ne.Porządekspołeczny,któryznaturyswejjestnietrwały,miałsilnewsparcie
właśniewtakpojmowanejpobożności,jejstałychiniezmiennychelementach.
Cowięcej,takwłaśniepojmowanapobożnośćsankcjonowanazarównopra-
wamiludzkimi,jakiboskimibyłajednymznajważniejszychczynnikówroz-
wojukulturowegoGreków,nieodłącznymelementemgreckiejpaideiijedną
zcechodróżniającychGrekówodbarbarzyńców.Gdywposzczególnychpoleis
oustrojudemokratycznymukształtowałysięichinstytucje,prawoskazywania
zaobjawybezbożnościspoczywałojużniewgestiikapłanów,królów,alesądów.
Miniemysięjednakzprawdą,jeślibędziemytwierdzili,żezarównowy-
miarpanhelleński,jakilokalny,tojedyneobliczareligiistarożytnychGreków.
Opróczureligiipaństwowej”
,uoficjalnej”istniaławHelladzieniepisanazgoda
naindywidualnysposóbokazywaniaczcibogom.Każdyobywatelmógłtam
składaćofiarydowolniewybranemuzbogów,wewłasnymimieniuczyczłon-
kówswejrodziny.Mógłwznosićdonichswemodlitwy,pytaćichoradę,uda-
jącsiędowyroczni.Istniałcałyszeregprywatnychstowarzyszeńkultowych.
60Zob.R.Hannah,AncientGreekCalendars,[w:]HandbookofArchaeoastro-
nomyandEthnoastronomy,vol.3,ed.C.L.Ruggles(2015),s.1563-1571;J.D.Mi-
KalSon,TheSacredandCivilCalendaroftheAthenianYear,NewJersey,London1975;
S.D.Lambert,TheSacrificialCalendarofAthens,ABSA2002,97,s.353-399.
61Cyt.za:M.VeGetti,Człowiekibogowieł,s.322.
62Zob.L.BerGer,Świętybaldachim:elementysocjologicznejteoriireligii,przekł.
W.Kurdziel,Kraków1997,s.65;G.Kehrer,Wprowadzeniedosocjologiireligii,
przekł.D.Motak,Kraków1996,s.44;zob.takżeK.BaneK,Mistycyibezbożnicył,
s.110-111.