Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
Wstęp
25
patronowalibogowie.WspólnebyłyrównieżwszystkimGrekomformypodzię-
kowaniazaokazaneodnichdobra.
Całkowicieprzyznajemyracjętymbadaczom,którzyuznają,żereligia
Grekówmogłaistniećbezmiasta-państwa,natomiasttopaństwoniemogło
funkcjonowaćtak,jakfunkcjonowałowHelladziebezreligii58.Wrazzukształ-
towaniemsięwieluośrodkówmiejskich,wKosmosieGrekówpojawiłysię,
coprawda,setkimałychmikrokosmosów,aleiwnichwszystkichniezmienną
pozostaławartośćreligiijakoczynnikaspajającegodanąspołeczność,inadal
gwarantującegojejład.BóstwaczczonewHelladzieoddawiendawna,podob-
niejakformyoddawaniaimczci,atakżeprawaniepisane,znalazłyswojemiej-
scewtworzącychsiępoleisgreckich.Nieodnajdziemytamżadnychprzejawów
życiaspołecznego-począwszyodwspólnieobchodzonychświątpoobrady
Zgromadzenia-wktórychnieuczestniczylibybogowie.Oczekiwanoodnich
poręczeniaiprzychylnościdlategowszystkiego,coistotnetakwżyciumiasta,
jakijegoposzczególnychobywateli.
Jużprzywytyczaniugranicmiast-państwwyznaczanobogomuprzywile-
jowanemiejsce,dzielącichobszarnatrzyzasadniczeczęści:prywatną(idia),
państwową(demosia)iświętą(hiera).Zazwyczajwcentrummiastaprzyagorze
wznoszonoświątynieinajważniejszebudynkipaństwowe.uWpoleisoustroju
demokratycznymagorastanowiłacentrumzarównożyciapolitycznego”
,han-
dlowegoorazreligijnego.Graniceagoryrównieżwyznaczałyhoroi,gdyżbyła
onamiejscempoświęconymbogom.Umieszczanonanichnapisy:uStanowię
granicęagory”59.Napistenbyłostrzeżeniemdlatychwszystkich,którzydo-
puścilisięjakichkolwiekczynówbezbożnychlubhańbiących,gdyżodmawia-
noimprawadoprzebywanianaagorze.Przekroczenietejgranicyprzezprze-
stępcę,jeślizostałprzyłapanynatymuczynku,mogłoskutkowaćwniesieniem
oskarżeniaobezbożność,awrazieskazaniawymierzeniemkaryśmierci.
Prawdąjest,żewrazzukształtowaniemsięwieluośrodkówmiejskich
każdyznichwybierałsobiezapatronówinnychbogówuznawanychzaθεOŁ
58Zob.W.BurKert,GreekPoleisandCivicCults:SomeFurtherThoughts,[w:]
StudiesintheAncientGreekPolis,eds.M.H.Hansen,K.Raaflaub,Stuttgart1995,
s.201-210,szczeg.s.203:uPolisreligionisacharacteristicandrepresentativepart
ofGreekreligion,butonlypartofit.Thereisreligionwithoutpolis,evenifthereisno
poliswithoutreligion”
.J.Kindt,PolisReligionł,s.9-34;tejże,RethinkingGreek
Religion,Cambridge,NewYork,Melbourne2012,s.17:uGreekreligionentirelyab-
sorbedbythepolis.Thereisplentyofevidenceforreligiouspracticesunmediatedby
andwithoutanyobviouslinktopolis”
.Zob.także:S.Cole,CivicCultandCivicIden-
tity,[w:]SourcesfortheAncientGreekCity-State.ActsoftheCopenhagenPolisCentre2,
ed.M.H.Hansen,Copenhagen1994,s.292-325.
59Podajęicytujęza:S.ParnicKi-PudeŁKo,ArchitekturastarożytnejGrecji,War-
szawa1985,s.177,178.