Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
20
Wstęp
mogłozakiełkowaćziarnouprawdziwejwiary”33.Ponadtonadalbędziemymu-
sieliszukaćodpowiedzinapytanie,jakiepostawiłVernant:
Rozproszonyiniespójnypanteon,mitologiazłożonazluźnychczęściika-
wałków-jeśliwłaśnietakwyglądałpoliteizmGreków,nasuwasiępytanie:
jakludzie,którychpodziwiamyzaichsurowądyscyplinęintelektualną,mo-
gliżyćwpodobnymreligijnymchaosie?34
DlaHerodota,historykapochodzącegozHalikarnasu,uhelleńskość”Gre-
kówpojmowanajakokoinoniawynikałanietylkozewspólnotykrwi,języka,
alerównieżwspólnychimobyczajówiformoddawaniaczcibogom35.Rzeczy
uznawaneprzezGrekówzaKOLVά(uzato,cowspólne”)tonajistotniejszeele-
mentytego,coumożliwianammówienienietylkookulturzeGreków,alerów-
nieżioichreligii.Przyczympowinniśmyzwrócićszczególnąuwagęnafakt,
żereligiatamiaławymiarilokalny,ipanhelleński36;wobuprzypadkachnie
generowałachaosu,wręczprzeciwnie,pełniłarolęczynnikaspajającegozarów-
nodanąspołeczność,jakiumożliwiaławzajemnerelacjepomiędzyodrębnymi
wspólnotamiczymiastami-państwami37.Właśniedostrzeżenietegodrugiego
poziomureligii,którymiałwymiarogólnogrecki,uznajemyzawłaściwykrok
kutemu,abyśmymoglimówićnietylkooreligiiposzczególnychpoleisijejróż-
norodności,wielobóstwie,aletakżeojednościtejreligii,którąwspółtworzyło
ażkilkawspólnychHellenomideireligijnych.
Abyudzielićodpowiedzinapostawionenapoczątkutegopodrozdziału
pytanie,czywprzypadkuGrekówmożemymówićojednej,czyteżowielu
religiach,postaramysięwtejczęścipracywskazaćnatecechyichwierzeń,
któremogąświadczyćoistnieniuwspólnychwszystkimGrekomideireligij-
nych,którewspółtworzyłytęreligię,itozarównonapoziomiepanhelleńskim,
jakilokalnym.Zanajważniejsząztychidei,odktórejuzależnionesąwsposób
oczywistywszystkieinne,należyuznaćpowszechnewyobrażenieHellenów
oistnieniubogów.
33Por.ironicznesłowaM.Douglasużytewodniesieniudodawnychrytuałów,
tejże,Symbolenaturalne.Rozważaniaokosmologii.Znowymwprowadzeniem,przekł.
E.Dżurak,Kraków2004,s.44.Zob.takżeM.DouGlaS,Czystośćizmaza,przekł.M.Bu-
cholc,wstępJ.Tokarska-Bakir,Warszawa2007.
34Cyt.za:J.-P
.Vernant,Religiagreckał,s.178.
35HerodotuS,Historiae,VIII,144,20uTὸἙAAnVLKὸVἐὸVὅPILPόVTεKIŁ
ὁPόγAωσσOVKIŁθεῶVlδlύPITάTεKOLVdKIŁθUσ.ILἤθεάTεὁPόTlOπIł”.
36J.Kindt,PolisReligion-ACriticalAppreciationł,passim.
37Zob.H.S.VerSnel,CopingwiththeGodsł,podrozdz.1i2:Orderversus
Chaos;IngredientsforChaos,s.22-28.