Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
2.Uwarunkowaniawewnętrznesubiektywne
29
ZSRRpróbysiłowejpacyfikacjiLitwy,ŁotwyiEstonii.Polskaograniczyłasię
tylkodopotwierdzenialegalnościwładztychpaństwiapelowałaopokojowe
rozwiązaniekryzysu.WczasiezamachustanuwMoskwiewdniach19-21sierp-
nia1991r.,władzePolskizachowywałysiębardzoostrożnie,aprezydentLech
Wałęsaprzejawiałdużązapobiegliwośćoto,abydokładnie,taksamojakUSA,
reagowaćnatenzamachiwspierałMichaiłaGorbaczowawwysiłkachnarzecz
uratowaniaZSRRprawiedosamegokońcajegoprezydentury.Takiebyłykon-
sekwencjeskoncentrowaniasięnowychwładzPolskinakursieprozachodnim.
Zresztąpozasłabościąkoncepcyjnąpolskapolitykawschodniajużodpoczątku
1990r.utraciławsparciewpostaciwspółpracygospodarczej,handlowej32czy
kulturalnej,któregwałtowniezamierały.Braknowychinicjatywidziałańdyplo-
macjipolskiejwobecdezintegrującegosięZSRRwznacznejmierzepotwierdza
wielokrotnieformułowanewówczasprzezludziwywodzącychsięzdawnejopo-
zycjiantykomunistycznej,zarzutyobrakusamodzielnejkoncepcjipolskiejpoli-
tykiwschodniej33.Wydajesię,żezaważyłtutajbrakrozeznaniacodokierunku
rozwojusytuacjiwZSRR.Nausprawiedliwienienależyzauważyć,żerównież
czołowepaństwazachodnieniemiałypełnejwiedzynatemattego,cozacho-
dziłowZSRRidlategoprowadziłybardzoostrożnąpolitykęwobecMoskwy.
Ichobawykoncentrowałysięnatrosceoto,czynaterenieZSRRniedojdzie
dowielkichkonfliktówiprzejęciakontrolinadpotężnymarsenałemjądrowym
przezsiłynieodpowiedzialne.Dlategooddziaływaływceluzapewnieniakontroli
przezMoskwęnadprocesemrozpadujejimperium.Polscyprzywódcyprzyjęli
postawęzaadaptowaniasięPolskidotejstrategiiZachodu(czyjejbraku-jak
twierdząkrytycy).
Faktyczniejednak-choćtegopublicznieniesformułowano-zarównopolskie
elitysolidarnościowe,jakipostkomunistyczneuznałyRosjęzagłównegoprze-
ciwnikaPolski,natomiastUkrainęzastrategicznegopartneraPolski,zaśBiałoruś
traktowałyjakokraj,zktórymnależyściślewspółpracowaćwceluumocnienia
jegosuwerennościiskierowaniajejnadrogęprzemiandemokratycznych.Aby
uniemożliwićlubtylkoosłabićimperialneambicjeRosji,Warszawazmierzała
dowzmacnianianiepodległościUkrainyiBiałorusiorazwyrwaniatychpaństw
zestrefywpływówRosji.Tafaktycznakoncepcjapolitykiwschodniejnawiązy-
waładoideijagiellońskiejorazdoznanejzokresumiędzywojennegokoncepcji
federacyjnejiideiprometeizmu.Ujejsednaległystopniowonarzucaneprzez
polskąprawicęnastawienieantyrosyjskieipostawamisyjnościwobecwschod-
nichsąsiadów.Odmienną,leczmającąznaczniesłabszywpływnapolskąpolitykę
32Głównąprzyczynązałamaniasięwymianyhandlowejbyłooparciejejnaproponowanych
odjesieni1989r.przezPolskęzasadachrynkowych,azwłaszczawprowadzenieod1stycznia
1991r.rozliczeńwwalutachwymienialnych.PrzyczyniłosiętodoupadkuRWPG,awsto-
sunkachpolsko-radzieckichdowzrostuwzajemnegozadłużenia.Obapaństwaniepotrafiły
sięporozumiećwsprawiejegorozliczenia.SukcesemPolskibyłojedynienapłaszczyźnie
gospodarczejzagwarantowaniesobiedostawgazuziemnegoiropynaftowejzZSRR.
33Zob.np.:A.Drawicz,Wschódipolityka,DŻycieWarszawy”,17września1991r.;
A.Micewski,Zobozudobloków,DWprost”,nr42,20października1991r.