Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
brązu,osadzanychwblokachskalnych.Wodociągiotympoziomieciśnieniawodyudało
sięponowniezbudowaćdopierowczasachnowożytnych.
Zachowanezepokibrązudziełasztukiirzemiosłaświadcząowysokimstopniuznajomości
przezróżneludyszczególnychwłaściwościmiedziibrązuorazumiejętnościichwykorzysty-
wania.Jednakżejużwtejepocezaczętowykonywaćbrońinarzędziazbardziejprzydatnego
dotegocelumetalu-żelaza.Dotądniewiadomo,gdzieikiedyczłowiekporazpierwszy
otrzymałżelazowwiększejilości.Żelazojakometalbyłowświeciestarożytnymprzezdługi
czasokrytemgłątajemniczości,gdyżzanimotrzymanojeprzezredukcjęrudy,byłopozy-
skiwanezmeteorytówwpostaciczystej,zzawartościąod8do10%mas.niklu.Sumerowie
określaliżelazojakonmiedźznieba”,aEgipcjanienadawalimuzawszeniebieskikolor.
Żelazometeorytoweobrabiano,nadającwyrobompożądanykształtprzezkucienazimno.
Wyrobyzżelazabyłytwardszeibardziejwytrzymałe.Mieczzezłotąrękojeściąwykonany
zżelazameteorytowegopochodzącyz3100r.p.n.e.znalezionowwykopaliskachstarożyt-
negomiastaUrwMezopotamii.Żelaznąklingęmasztyletznalezionywsłynnymgrobowcu
Tutenchamonazokoło1350r.p.n.e.Jednakżewwiększejilościżelazozrudyprzezredukcję
bezpośredniąwęglemdrzewnymotrzymywanodopierowpołowieIItysiącleciap.n.e.na
południeodKaukazu.Początekepokiżelazaprzypadanalata:naBliskimWschodzieok.
1200r.p.n.e.,wkrajachbasenuMorzaŚródziemnegook.1000r.p.n.e.,awEuropieŚrod-
kowej-ok.750r.p.n.e.MasoweużycieżelazajakonowegometaluprzypadanaIV;IIw.
p.n.e.Nakażdymztychobszarówgranicaepokibrązuiżelazajestbardzoumownairozmyta.
Pojawieniesiężelazanieoznaczałobowiemzmniejszeniawytwarzaniaistosowaniabrązu,
anawetwręczprzeciwnie-intensyfikowałodotychczasoweosiągnięciawtymzakresie.Że-
lazowIItysiącleciup.n.e.miałood15do20razywiększąwartośćodmiedziigromadzone
byłowkrólewskichskarbcach.WpałacukrólaSargonaII(722;705p.n.e.)kołoNiniwy
odkrytoskarbieczawierający160tonsurowegożelaza.
Chociażżelazowstaniepłynnymwpostacisurówki(żeliwa)otrzymywanojużwVIstuleciu
n.e.wChinach,awXstuleciun.e.wGórachHarzu,metodajegootrzymywanianadrodze
redukcjibezpośredniejdotrwaławmałozmienionejpostaciażdoczasównowożytnych.Proste
byłyrównieżtechnikiprzetwórstwa.Natejdługiejdrodzeniebrakujejednakprzełomowych
ibudzącychpodziwosiągnięć.Zaliczyćdonichnależy:żelaznesiekiery(700r.p.n.e.),piły
inarzędziadoobróbkidrewnaoraznożycedostrzyżeniaowiec(500r.p.n.e.),kowadłaiprze-
ciągadła(200r.p.n.e.).Unikatowymprzykłademrękodzielniczegokunsztupozostajepodzień
dzisiejszystaldamasceńska,świadczącaowysokichumiejętnościachprowadzeniaobróbki
cieplno-plastycznej.InnymprzykłademjestkolumnaKutubwDelhi,Indie,owysokości
7,5m,średnicy0,4miwadze6t,wykonanawlatach330;380n.e.zżelaznychelementów
zgrzewanychwogniskukowalskim.Czystośćiinnewłaściwościużytegomateriałuczyniągo
nierdzewnymwatmosferzewilgotnegopowietrza.WChinachwpierwszymtysiącleciun.e.
opanowanowykonywaniezżeliwawielkichodlewów,główniepomników,posągówiprzed-
miotówkultu.Przykłademmożebyćodlanydzwonośrednicy3m,wysokości4miwadze
60ton.Wysokimkunsztemwykonawczymodznaczająsięzachowanezczasówśredniowiecza
iOdrodzeniaokazybroniizbroi,wtymkolczugtkanychwXw.przezWikingów.
ZNACZENiEMATERiAŁÓWMETALiCZNYCHWHiSTORYCZNYCHEPOKACHROZWOJU…
XXI