Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
3.Sprawiedliwośćspołecznaiporządekkosmiczny
29
bronionaiwyjaśniana,arzeczywistośćprzekształcanazewzględuna
tęprawdę(s.18–20).
4.Odkrycieindywidualności,pojawieniesięwielkichosobowości,ruchy
odwrotuodspołeczności(npustelnicyiwędrownimyślicielewChinach,
asceciwIndiach,filozofowiewGrecji,prorocywIzraelu”–s.19).
5.Historia:dopieroterazczłowiekstajesięświadomywłasnychdziejów
jakopamięciwłasnegopochodzenia,doświadczeniaowegopęknięcia
iprzeżyciadrogi,nktóraniedopuszczajużżadnejduchowejjednako-
wości”(s.27).
Wfilozoficznym–czyraczejprogramowym–szkicuJaspersazawierasię
pewnewyzwaniedlahistoryków,którezostałoprzeznichpodjętedopiero
wostatnichlatach.Napoczątkulat70.XXw.wAmeryceodbyłasiękon-
ferencjakierowanaprzezsinologaBenjaminaSchwartza,wktórejuczestni-
czylinietylkospecjaliściodzagadnieniankulturczasuosiowego”,jakhisto-
rycyArnaldoMomigliano,EricWeiliPeterBrown,religioznawcaValentin
Nikiprowetzky,indolodzyRomilaThapariLouisDumontorazbadaczka
GrecjiSarahC.Humphreys,leczrównieżdwajasyriolodzy:LeoOppenheim
iPaulGarelli.ReferatyukazałysiępodtytułemWisdom,RevelationandDoubt:
Perspectivesonthe1stMilleniumB.C.jako104.tomczasopismanDaedalus”
(1975).Schwartzcentralnymtematemkonferencjiuczyniłpojęcietranscenden-
cjiiprzetłumaczyłterminnczasosiowy”jakonwiektranscendencji”.Wtakim
znaczeniuuchwyciłtozagadnienieizraelskisocjologShmuelN.Eisenstadt,
czyniącjetematemwłasnychbadańhistoryczno-socjologicznych
27
orazorgani-
zowanychprzezsiebiesympozjów;sprawozdaniezpierwszegozostałowłaśnie
opublikowane
28
.ZasługąEisenstadtajestprzekształceniemyśliJaspersawhipo-
tezękulturowo-socjologicznąikulturowo-analityczną,zktórąmożepracować
historyk.Jegogłównepytaniebrzmi:wjakichformachspołeczeństwa,októ-
rychmówiJaspers,dokonałyzinstytucjonalizowaniaowychntranscendentnych
wizji”
29
?Jakieelityintelektualnestająsięnosicielamitychnowychideiizjakiej
pozycjispołecznejwywierająonewpływnaswojekultury?Wtensposóbopi-
saneprzezJaspersanróżnice”stająsięuchwytnetakżewwymiarzesocjologicz-
nymipolitycznym,jakorozdziałmiędzypanowaniemazbawieniem,zróżni-
cowaniepewnejnautonomicznejinteligencji”30idziękitemupowstaniereligii
27S.N.Eisenstadt,TheAxialAge:theEmergenceofTranscendentalVisionsandtheRiseofClerics,
Jerusalem1982.
28TheOriginandDiversityofAxialAgeCivilizations,red.S.N.Eisenstadt,NewYork1985.
29SamEisenstadt,jakijegowspółpracownicy
,używaliangielskiejformyokreśleniantrans-
cendental”,któreprzeszłoteżdojęzykaniemieckiego[atakżedopolskiego–A.N.]ijesttłuma-
czonejakontranscendentalny”;powszechniejesttowszakżerozumianejakontranscendentny”,
względniejakonodnoszącysiędotranscendencji”.
30Por.zwłaszczaC.Meier,DieEntstehungeinerautonomenIntelligenzbeidenGriechen,[w:]Kul-
turenderAchsenzeit:ihreUrsprüngeundihreVielfalt,red.S.N.Eisenstadt,Frankfurt1987,s.89–127.