Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
1FranzRosenzweig,
Gwiazdazbawienia
,tłum.TadeuszGadacz,Kraków:Znak,1998,s.52.
2ZaksięgąmetrykalnąGrodziskaMazowieckiegoz1889r.,wpisnr53.Doniedawna
przyjmowano,zgodnieztradycjąrodzinną,innądatęurodzenia–20V1889r.Danezmetryki
urodzeniasątupublikowaneporazpierwszy(zob.s.66–67).Wodnalezieniuaktuurodzenia
dopomógłmiMatanShefi,kierującyDziałemGenealogiiŻydowskiegoInstytutuHistorycznegoim.
EmanuelaRingelblumawWarszawie,zacomubardzodziękuję.
3PonieważChanaBrachabyładrugążonąrabinaElimelecha,KalonimusKalmanSzapiromiał
licznerodzeństwopoobuliniach.DysponujępokaźnymzbioremlistówpisanychprzezChanęBrachę
wjidyszipohebrajsku,którepokazują,żebyłatoosobawyjątkowa;zamierzamprzybliżyćjejpostać
wmoichprzyszłychpracach.
4Dodatkoweinformacjebiograficznemożnaznaleźćw:AharonSoroski,
Mi-toldotha-ADMO’’Rha-
kadoszmaranRabiKalonimusKalmiszSzapirazs’’lmi-Piaseczna
[w:]KalonimusKelmiszSzapira,
Esz
kodesz
,red.AharonSoroski,Jeruszalaim:SifraPress,1960,s.i–xxviii;NehemiaPolen,
TheHolyFire:
TheTeachingsofRabbiKalonymusKalmanShapira,theRebbeoftheWarsawGhetto
,Northvale:
JasonAronson,1994,s.1–14;EstherFarbstein,
HiddeninThunder.PerspectivesonFaith,Halachah
andLeadershipduringtheHolocaust
,tłum.DeborahStern,Jerusalem:MossadHaravKook,2007,
s.479–488;RonWaks,
LehawatEszkodesz.Szearimszelha-ADMO’’Rmi-Piaseczna
[Płomień
świętegoognia.NaukiadmorazPiaseczna],Tewunot:AlonSzewut,2010,s.21–33;RabiKalonimus
KalmiszSzapira,
Deraszotmi-szenotha-zaam.Deraszotha-ADMO’’Rmi-Piasecznabe-getoWarsza
1939–1942
[Kazaniazlatszału.KazaniaadmorazPiasecznawgetciewarszawskim1939–1942],t.1–
2,oprac.DanielReiser,Jeruszalaim:MichletetHerzog,Ha-Igudha-Olamile-Madaiha-JehuditiJad
wa-Szem,2017,tutajt.1,s.13–24[początkowestronysporządzonotakżewjęz.angielskim:Rabbi
KalonymusKalmanShapira,
SermonsfromtheYearsofRage.TheSermonsofthePiasecznoRebbe
fromtheWarsawGhetto,1939–1942
;więcejnatematrabinaSzapirywjęz.angielskimmożna
przeczytaćw:DanielReiser,
ImageryTechniquesinModernJewishMysticism
,tłum.Eugene
D.MatankyiDanielReiser,Berlin–Boston:DeGruyter,2018–przyp.red.];DavidBialeiin.,
Hasidism:ANewHistory
,Princeton:PrincetonUniversityPress,2018,s.614–616,660–662.Zob.
takżeostatniowydanyobszernytom:
ArchiwumRingelbluma.KonspiracyjneArchiwumGetta
Warszawy
,t.25:
PismarabinaKalonimusaKalmanaSzapiry
,oprac.MartaDudzik-Rudkowska,tłum.
zjęz.hebrajskiegoMartaDudzik-Rutkowska,tłum.zjęz.aramejskiegoMaciejTomal,Warszawa:
ŻydowskiInstytutHistoryczny,2017,s.ix–xxx.
5OjciecSzapiryrabinElimelechbyłzatemjednocześniepradziadkiem(!)ChaiRachelMiriam.
6Zob.UzielFuchs,„Miriamprorokiniiżonarebego:kazaniapiaseczyńskiegorebegooprorokini
Miriam”[wjęz.hebrajskim],„Masechet”2005,nr3,s.65–76.Zob.teżlist,którySzapironapisałpojej
śmierci,w1937r.,zamieszczonywksiążceKalonimusKalmiszSzapira,
Derechha-melech
(Jeruszalaim:WaadChasideiPiaseczno,1995,s.445),gdzieopisujejąjakokobietęwykształconą,
biegłąwchasydyzmieikabale:„niebyłoniemaldnia,byniestudiowałaTory[…].Studiowałajądla
samegostudiowania(
liszma
),studiowała,bynawiązać[duchową]więźzTorąiświętością[…],
czytałaBiblię,midrasze,
Zohar
orazksiążkidotyczącekabałyidziełachasydzkie,dziękiczemu
zdobyłaszerokąwiedzęnatematkabałyichasydyzmu,takżebyłemwielokroćzdumionyjejwiedzą
irozległościątejwiedzywtychdziedzinach”.Pozatymadiustowałajegoksiążki,robiłakorekty
ipisałakomentarzezob.komentarznatentematw:KalonimusKalmanSzapira,
Hachszaratha-
awrechim
,21b[wjęz.polskim:
Podręcznikadepta
[w:]
ArchiwumRingelbluma.Konspiracyjne
ArchiwumGettaWarszawy
,t.25…,s.3–przyp.red.].
7Szapira,
Deraszotmi-szenotha-zaam
,t.1…,s.14,337.
8Polen,
TheHolyFire
…,s.6.Dołączamtęuwagętylkodlatego,żeuczeńSzapiryYa’aqovQorman
(1913–2011)powtarzałwielokrotniepodczaswywiadu:„Byłonbardzoprzystojnymmężczyzną
[
erizgewenzejeraszejnerman
]”(rozmowazautoremwmaju2010r.).
9
Ibidem
.
10NatematJerachmielaMoszegoHopsztajnaigrynaskrzypcach(iflecie)zob.MalkahShapiro,
TheRebbe’sDaughter:MemoirofaHasidicChildhood
,tłum.NehemiaPolen,Philadelphia:The
JewishPublicationSociety,2002,s.xxii,27,51–52,152.NatematSzapiryigrynaskrzypcachzob.
LeibelBein,„Znotatnikadziennikarzachasydzkiego”[wjęz.hebrajskim],Jeruszalaim:s.n.,1967,
s.30.Zwróćmyuwagę,żeSzapiroprzebywałwdomuHopsztajnaod3.do20.rokużycia;widział
gogrającegowkażdąsobotęiprawdopodobnieodniegonauczyłsięgrynaskrzypcach.
11
Ibidem
,s.31.ZrekonstruowanaprzezCwiegoLeszemawersja„wyciszającejmelodii”zob.Cwi
Leszem[ZviLeshem],„WyciszającamelodiaRabiegozPiaseczna”,2007,YouTubevideo,2:44,
wykonanie:rawCwiLeszemijegouczniowiezjesziwyBatAjin,https://www.youtube.com/watch?
v=zoDCpYHaoxE(dostęp6IX2019r.).
12Polen,
TheHolyFire
…,s.6;JaelLewin,
Ha-ADMO’’Rsze-nigenbe-kinorwe-hadalamhistalkut
raajato
[Rabin,którygrałnaskrzypcachipowstrzymałodejścieswojejżony],„Dafle-TarbutJehudit”
2007,nr273,s.39.
13Zob.Bein,„Znotatnikadziennikarzachasydzkiego”…,s.31–32.Natematjegopróbleczenia
zob.Polen,
TheHolyFire
…,s.160,przypis17.Zob.takżekopiaswegorodzajurecepty:
Zikaron
kodeszle-baalEszKedesz
[Świętapamięćautora„Świętegoognia”],red.ChaimFrankel,Dawid