Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
39Londoner,
Geszerle-olammufla
…,s.61.
40ZasadniczykorpusźródełzwiązanychzpostaciąGelmanaorazjegoaktywnościąpodczaswojny
znajdujesięwopracowaniachwwiększościnieobecnychwdyskursieakademickimpoświęconym
Zagładzie.WarchiwachpoświęconychokresowiZagładymożnaodnaleźćwyłącznienieliczne
ikrótkiewzmiankioistnieniuidziałalnościMatysaGelmana,atestanowiąistotneuzupełnienie
historiijegożycia.Wiedzęosedniejegodziałańmożnajednakczerpaćzksiążekpowstałych
wobrębiespołecznościortodoksyjnejinajejużytek.Należypodkreślić,żemimoprzynależności
dogatunkuhistoriografiiortodoksyjnej,zwszystkimijejograniczeniami,zawierająonewartościowe
informacje,którychniesposóbzignorować.Wczęściwspomnianychksiążekzamieszczonoliczne
oryginalneświadectwa,dołączonewformietekstulubobrazu.Inne,zawierająceszczegółowe
relacje,imionaświadków,opisymiejsc,wydarzeńipostaci,dająmożliwośćichuwiarygodnienia.
Jednocześniekrytycznalekturaświadectwpozwalaodsłonićzarównoichzalety,jakiwadyoraz
umożliwianakreśleniehistoriiżyciaMatysaGelmanawprzededniuwojnywsposóbniecobardziej
złożony.
41RóżneźródłapodająsprzecznedanedotyczącerodzicówirodzeństwaGelmana.Jednocześnie
samGelmannapisałkwitełnatematczłonkówswojejrodziny,napodstawiektóregosformułowano
powyższeinformacje.DawidAwrahamMandelbojm,
JesziwasChachmejLublin:ha-jesziwau-
mejasdaMaharamSzapiro
,Jeruszalaim:Ha-Merkazle-HocaatSfarimsze-aljadha-Merkazle-Idud
Mif’alejTarbutu-MechkarimToranijimbe-Israel,754[1995],s.96.Podsumowanieżyciorysu
Gelmanawliteraturzeortodoksyjnejzob.JechielGranatsztejn,
Mekadszejha-Szem:
enciklopedia
,t.1,BnejBrak:GanzachKiduszha-Szem,2006,s.190–195.
42SłowatepojawiająsięzarównowopisieJehoszuiBlaua(wywiadprzeprowadzonyprzezautorkę
16XI2017r.),któryznałrodzinę,jakiwopisiekonfrontacjiojcazróżnymiaspektami
ortodoksyjnegoświata.
43JehuditHiwner,
Ha-Chajimke-sipur
,Jeruszalaim:Szaszar,2001,s.31.JaktwierdziHiwner,
rodziceMatysawzięlirozwód,jednaklistyGelmanadoojcaprzedstawiająsytuacjęinaczej–wygląda
nato,żeautorkasiępomyliła,gdyżojciecMatysabyłczłowiekiemrozwiedzionymjużwcześniej.
44MoszeJechezkel[Prager],
Matjahuha-gibor–dmutagadatitsze-ucwabikurhe-chasidut
,„Bejs
Jaakow”,R.4(ijar-siwan723[1963]),t.30,nr48/49,s.28.
45RabiMoszeFridman,cadykzBojan,byłjednymznajbardziejprominentnychprzywódców
AgudatIsraelwPolsce.PodczaspierwszejwojnyświatowejprzeniósłsięzsynamidoWiednia
iuczestniczyłtamwpierwszymwielkimzjeździeAgudyw1923r.W1925r.osiadłwKrakowie,apo
śmiercirabinaMeiraSzapiryzostałmianowanyprzywódcąkomitetuduchowegoJesziwasChachmej
Lublin.PodczasZagładyzostałwysiedlonydogettawTarnowieitamzginął(MoszeFridman,
Sefer
de’atMosze
,Jeruszalaim:DfusJ.A.Itach,707[1947],s.7–10).
46Mandelbojm,
JesziwasChachmejLublin
…,s.94(listopatrzonydatą27elul793[19IX1933]);
zob.też
idem
,
Ha-Orha-Meir:masechatchajawu-peilawszelha-gaonrabiMeirSzapiromi-
Lublin
,BnejBrak:DfusJ.A.Itach,767[2007],s.215.
47MoszeJechezkel[Prager],
Matjahuha-gibor
…,s.28.Listtenzostałnapisanyniespełnamiesiąc
poprzybyciuGelmanadojesziwyiokołodwóchtygodniprzedśmierciąrabinaMeiraSzapiry.
48Semestrnaukiwjesziwienazywano„okresem”.Rokdzieliłsięnatrzy„okresy”:zimowy,letni
itenwmiesiącuelul.„Okreszimowy”(od1cheszwando1nisan)w1933r.rozpoczynałsię
wniedzielę2cheszwan(22października).
49MoszeJechezkel[Prager],
Matjahuha-gibor
…,s.28.
50ZgodniezprzekazemultraortodoksyjnymojcieczwróciłsiędoInterpolu,choć
najprawdopodobniejchodziłooMiędzynarodowąKomisjęPolicjiKryminalnych,instytucję
poprzedzającąInterpol,założonąwWiedniuw1923r.Instytucjatanieodpowiedziałanaprośbę
oudostępnienieinformacji,alezlistuGelmanawynika,żeobawiałsięon,iżojciecmożesięzwrócić
dooficjalnychorganów(Mandelbojm,
JesziwasChachmejLublin
…,s.95–96).
51MoszeJechezkel[Prager],
Matjahuha-gibor
…,s.28;Mandelbojm,
JesziwasChachmej
Lublin
…,s.95–96.
52BenCijonKlugman,
Orzroale-cadik:mi-toldotchajawszelrabiSimchaBunim
Alter
,Jeruszalaim:Orzroale-Cadik,761[2001],s.577.
53
JungersocjalistiszerszrajberfunWienwertahejserchasidunkumt-onalstalmidinderlubliner
jesziwe
,„UnzerEkspres”,15III1934,nr62B,s.8;
Wien,Lublin,Ger:najesensacjemitatalmidfun
derlublinerjesziwe
,„LublinerTugblat”,18III1934,nr66,s.3.
54MoszeJechezkel[Prager],
Matjahuha-gibor
…,s.29.
55Klugman,
Orzroale-cadik
…,s.577.
56RabiNachumMordechajFriedman(1874–1946),synrabiegoIzraelazCzortkowa(1854–1934),
wrazzwybuchempierwszejwojnyświatowejwysiedlonywrazzojcemdoWiednia.Pośmierciojca
zająłjegomiejsce,choćpoczątkowoprzywództwodzieliłzbratem,rabimDowemBerem,ażdojego
śmierciw1936r.WJesziwasChachmejLublin,gdzieuczyłsięGelman,funkcjonowałasilnagrupa
wspierającaprzywództworabiegoNachumaMordechaja,któraprawdopodobniewpłynęła
naMatysa.Zob.obwieszczeniechasydówzCzortkowawJesziwasChachmejLublin:
TiferetIsrael:
kowecle-Torau-le-chasidutla-chasidejbejtRóżyn
,t.1,1984,s.19.Pragnępodziękowaćrabinowi