Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
28
I.UwarunkowaniapolitykizagranicznejPolskiwstrefieeuroatlantyckiej
historycznychibudowietraktatowychpodstawstosunkówdwustronnychze
wschodnimisąsiadami.
Obiektywnąokolicznościąutrudniającąwypracowanieklarownejkoncepcji
politykiwschodniejbyłkryzyswewnętrznywZSRRipostępującyprocesdezin-
tegracjitegomocarstwa.WywoływałotopoważneobawynaZachodzieioczywi-
ściewPolsce.PolscypolitycybacznieobserwowaliscenępolitycznąwMoskwie,
zwłaszczazmaganiamiędzysiłamireformatorskimi,którymprzewodziłMichaił
Gorbaczow,azwolennikamistaregoporządku.Niebylioniprzekonaniktoosta-
teczniezwycięży,zwłaszczażewZSRRwładzapozostawaławrękachkomuni-
stówiistniałyjeszczestrukturypowiązańwramachblokuwschodniego.Wtej
sytuacji,Polska,którajakopierwszapodjęładziełozmianyustrojowej,musiała
prowadzićostrożnąpolitykęzagraniczną.
Powstaływewrześniu1989r.rządTadeuszaMazowieckiegopodjąłwięc
pragmatycznąpolitykęwobecZSRR;deklarującdotrzymaniezobowiązańsojusz-
niczychprzekonywałokoniecznościustanowieniarównoprawnych,partnerskich
idobrosąsiedzkichstosunków,opartychnaprzestrzeganiuzasadsuwerenności
inieingerencjiwsprawywewnętrznedrugiejstrony29.
PolskaniepodnosiławtedykwestiirozwiązaniaUkładuWarszawskiegoani
wycofaniawojskradzieckichzjejterytorium.Byłajednakobiektywniezain-
teresowanastopniowymrozpademradzieckiegoimperiumDzewnętrznego”
iDwewnętrznego”,sprzyjaładezintegracjiZSRR.Uwzględniającdążeniaeman-
cypacyjnenarodówzamieszkującychZSRR,wiosną1990r.wWarszawiesformu-
łowanotymczasowąkoncepcję„dwutorowości”,którazakładałautrzymywanie
równoległychstosunkówzMoskwąjakocentrumizwybranymirepublikami30.
Politykępolskącechowaładużaostrożność.KiedyLitwaogłosiłaniepodległość
(11marca1990r.)władzepolskieograniczyłysiędogestówpoparcia,alenie
zdecydowałysięnaoficjalneuznanierządulitewskiego31.
Polskaniemiałaspójnejkoncepcjipolitykiwzględemrozpadającegosię
ZSRR.Takzwanadwutorowośćnapotykałaproblemy,wobecktórychWarszawa
niewiedziałajaknależysięjednoznaczniezachować.Takbyłowczasieblokady
ekonomicznej,wprowadzonejprzezMoskwępodeklaracjachoniepodległości
republikbałtyckich,azwłaszczapodczaspodjętejwstyczniu1991r.przezwładze
29
Wexposésejmowym12września1989r.pierwszyniekomunistycznypremierPolski
mówił:DMójrządpragnieukładaćstosunkizeZwiązkiemRadzieckimwmyślzasadyrów-
noprawnościiposzanowaniasuwerenności.Naszsojuszstoinamocnymfundamencie,jeśli
ratyfikujegospołeczeństwo.Dziśistniejąkutemusprzyjającewarunki.Otworzytodrogędo
pojednaniamiędzynaszyminarodami,którazakończyzłedoświadczeniaprzeszłościimoże
miećdalekosiężnywymiarhistoryczny”.Zob.ExposésejmowePremieraPRLTadeuszaMazowiec-
kiego(fragmentydotyczącepomocyzagranicznejistosunkówmiędzynarodowych–Warszawa,12wrze-
śnia1989r.,DZbiórDokumentów”1990,nr3,s.25-26.
30K.Skubiszewski,Polskapolitykazagraniczna,DRocznikPolskiejPolitykiZagranicznej”
1991,s.21-22.
31R.Yakemtchuk,Lesrepubliquesbaltesetlacriseduféderalismsovietique,DStudiaDiplomatica”
1990,nos4-6,s.235-236.