Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
16
Odmetaforydourojenia.PróbapatografiiTadeuszaPeipera
lizowania,któregotwórcyawangardybyliczęściowoświadomymiuczestnikami,
częściowonieświadomyminarzędziami-zmieniłsięobszar,wktórymPeiper
chciałwspółkształtowaćnowegoczłowieka.Zotwartejichaotycznejprzestrzeni
życiaspołecznego,wktórejartyściepragnącemuzmieniać(czytaj:ulepszać)świat
wedługrozmaitychdwudziestowiecznychideologii,groziły-spełnionewwyni-
kudrugiejwojnyświatowej-syndromyFaustaiFrankensteina,pisarzprzeniósł
sięwzamknięteiuporządkowaneprzezrygorystycznekonwencjeprzestrzenie
teatruikina.Peiperuznawałanalogicznośćdziełateatralnegoifilmowegodorze-
czywistegoświataspołecznego;dramatprzeznastawienienascenicznąrealizację
fascynowałgopodobieństwemdoprawdziwegożycia.Wpismachkrytycznych,
teatrologicznychifilmoznawczychkładłnacisknanmodelowość”scenicznych
ikinowychkreacjiwobecrealnegoświata.Przesunąłsięwtensposóbnapozycje
wwiększościwypadkówobcenowatorstwuwłasnegoprogramuzlat20.Jednym
zpowodówtegoregresubyłopoddaniesiępresjistalinowskiejideologii.Wydaje
sięjednak,żeznacznieistotniejszabyłaakceptacjaelementówprzedawangardo-
wychkonwencjirealistycznychinaturalistycznych,niekwestionujących,według
Peipera,humanistycznejkoncepcjiczłowieka.
Klęskaczwartawreszcietoklęskaprzedstawiona,czylipodjętajakotemat
wwielutekstachPeiperazlat50.i60.;klęskaoglądanazperspektywybiografi-
stypostacityleżwybitnych,coporażonychniepowodzeniem,ponoszącychklęskę
przedewszystkimzpowoduniesprzyjającychokolicznościzewnętrznych,skazu-
jącychambitnychnowatorów,radykalnychreformatorów-samotnikównaizolację
iodrzucenie.
Biografiaibiografistykastałysięjednymzgłównychprzedmiotówzaintereso-
waniaPeiperajużprzedwojną.Po1945rokubiografiainnegoartystyznalazłasię
-obokteatru,kinaitańca-wśródcentralnychtematówjegopisarstwakrytycz-
nego.Badanieprzyczyntakiegostanurzeczyprowadzidownioskówparadoksal-
nych:możnabowiempowiedzieć,żedobiografistykizawiódłPeiperaegotyzm,
anawetswoistamegalomania.Jużodmniejwięcejpołowylat30.byłPeipernęka-
nyobsesjami,nadewszystkobałsięspiskuwymierzonegowjegoosobę.Urojenia
wynikającezdoświadczeniarealnejinwigilacjilewicowegopisarzaprzezpolicję
wlatach30.orazprzezsowieckieipeerelowskiesłużbyspecjalnewnastępnych
dekadachdoprowadziłygodonarastającejzkażdymrokiemsamoizolacji.Peiper
najbardziejobawiałsięspiskuzorganizowanegoprzezniejawneinstytucje(wno-
tatkachzlat50.i60.częstopojawiasię,wzięteodnazwyprzedwojennegowywia-
duwojskowego,określeniendwójkowcy”).Spiskuzmierzającego,popierwsze,do
wydarcialubzniszczeniadrogocennychmyśliikoncepcjifilozoficznych(estetycz-
nych,psychologicznych,politologiczno-historiozoficznych),podrugiezaś-do
takiegonadwyrężeniajegosił,abystałsięniezdolnydotwórczejpracy.Pisarzraz
odnajdowałwdziełachrzekomotworzonychlubinspirowanychprzeztajnesiły
nukradzione”mukoncepcje,innymrazemnatomiastdostrzegałwswoichrękopi-
sachzłośliweikompromitującedopiskidokonywaneprzezndwójkowców”pod-
czasjegosnulubnieobecności.Wlatach50.i60.narzędziemtejdestrukcjijest