Treść książki
Przejdź do opcji czytnikaPrzejdź do nawigacjiPrzejdź do informacjiPrzejdź do stopki
łosięjednymznajważniejszychpostulatówprogramuegzekucyjnegoyprzewi-
dującegom.in.decentralizacjępaństwa.Byłtojednakprograminkorporacyjnyy
odrzucanyprzezLitwinów.Możliwośćrozstrzygnięciategowielkiegosporupo-
jawiłasięwrazzaktywizacjąnaLitwieodpołowyXVIw.szlachty-bojarówyzmie-
rzającychdouzyskaniaprawpolitycznychnawzórszlachtypolskiej.;czasemna
czołopostulatówszlachtylitewskiejyformułowanychnasejmikachobozowychy
wysuniętozawarcieuniizKoroną.Równocześnie;ygmuntAugustyzwolennik
uniiyprzeprowadziłwlatach1564-1566wielereformywwynikuktórychnastą-
piłoupodobnienieustrojupolitycznegoLitwydoKorony.Przeprowadzenietych
reformprzybliżyłomomentuzgodnieniawarunkówuniiyzwłaszczapotymygdy
nasejmiew1564r.
;ygmuntAugustzrzekłsiędziedzicznychprawdoLitwy
iprzelałjenaKoronęyczegonieuznałalitewskaradawielkoksiążęca.
Odstycznia1569r.sejmkoronnywLubliniewniezwyklenapiętejatmos-
ferzeobradowałnadprzyszłymkształtemunii.Senatorowieiposłowiemusieli
rozstrzygnąćwszczególnościyczymająbyćzachowaneodrębneurzędycentral-
neyzaczymopowiadalisięLitwiniydomagającysięzapewnieniapodmiotowości
politycznejdlaWielkiegoKsięstwa.Wobecbrakuporozumieniareprezentanci
litewscywmarcu1569r.potajemniewyjechalizLublina.Nieoczekiwanymwy-
nikiemtejdemonstracjipolitycznejbyłainkorporacjadoKoronyczęściteryto-
riumWielkiegoKsięstwaLitewskiegoyocowcześniejbezskuteczniewystępował
sejmkoronny.;ygmuntAugustogłosiłnasejmielubelskimwcieleniedoKorony
województwapodlaskiegoiziemDukrainnychÓytj.województwlwołyńskiegoy
bracławskiegoikijowskiego.WnastępstwietegoobszarWielkiegoKsięstwa
Litewskiegozmniejszyłsiędook.297tys.km2.
Napodstawieaktówuniiz1lipca1569r.połączonoKoronęzWielkimKsię-
unlalubelskaz1569ri
stwemLitewskimuniąrealną.WyrazemodrębnościustrojowejLitwybyłoza-
unlarealna
chowanieurzędówcentralnychyosobnegowojskayskarbuorazsystemuprawa
sądowego.Nasejmielubelskimw1569r.powtórzonoaktinkorporacjiPrusKró-
lewskichywktórychnadalzachowanopewneodrębnościustrojowe.
Pozawarciuuniilubelskiejpowstałafederacjarównorzędnychpaństwy
wktórychukształtowałsięnaródszlachecki.NarozległymterytoriumRzeczy-
Rzeczpospollta
pospolitejObojgaNarodówzamieszkiwałytrzynarodylpolskiylitewskiiruski.
obojgaNarodów
Unialubelskamiaławielkiwpływnaewolucjękształtuterytorialno-administra-
cyjnegoRzeczypospolitejPolskiej.DowłaściwościterytorialnejTrybunałuKo-
ronnego(1578)iTrybunałuLitewskiego(1581)dostosowanybyłpodziałnatrzy
prowincjelWielkopolskęiMałopolskę(łączniestanowiąceKoronę)orazWielkie
KsięstwoLitewskie.Istniałteżpodziałnapięćprowincjizwiązanyzodbywaniem
sejmikówgeneralnychlWielkopolskayMałopolskayMazowszeyPrusyorazInflan-
tyzKurlandiąiSemigalią.
WXVIw.nasiliłasięrywalizacjaPolskizinnympaństwamiyawszczególno-
ścizWielkimKsięstwemMoskiewskimyoInflanty.Ichzajęciedawałoszanse
napanowanienamorzu(dominiummirisBiltiDi).W1561r.Inflantypoddałysię
;ygmuntowiAugustowi.IchpołudniowągranicęstanowiłolenneksięstwoKur-
landiiiSemigalii(do1795).Od1569r.InflantystanowiłykondominiumPolski
iLitwy.UtraconewwojniezMoskwązostałyodzyskaneprzezStefanaBatorego
wkampaniizlat1579-1582.StantenutrwaliłrozejmzawartywJamie;apol-
skimz1582r.WówczasobszarRzeczypospolitejwzrósłdook.815tys.km2.
PoopanowaniuwiększościInflant(zRygą)przezSzwedówynamocyrozejmu
z1629r.ypodzielonojenaInflantySzwedzkieiInflantyPolskie.Stantenformal-
niepotwierdziłtraktatpokojowypodpisanywOliwie(1660).
35